Czym są klastry energii i co warto o nich wiedzieć?

583

Klastry energii to pojęcie, z którym prędzej czy później zetknie się każdy, kto szuka informacji na temat odnawialnych źródeł energii, energetyki rozproszonej oraz inteligentnych systemów i rynków energetycznych. Czym jest klaster energii, jakie są jego zadania i kto jego adresatem?

Pojęcie klastrów energii

Klaster energetyczny to porozumienie różnych podmiotów regulujące działania związane z

  • wytwarzaniem energii
  • równoważeniem zapotrzebowania, dystrybucją lub obrotem energią z odnawialnych źródeł energii albo z innych źródeł lub paliw, w ramach sieci dystrybucyjnej o napięciu niższym niż 110 kV, na obszarze granic jednego powiatu lub 5 gmin[1]

Formalna definicja klastra energii została wprowadzona w Polsce po raz pierwszy w 2016 roku w ustawie o odnawialnych źródłach energii.

Zadania klastrów energii

Klastry energetyczne mają kilka zadań do spełnienia. Wśród nich można wyróżnić:

  • rozwój energetyki rozproszonej, służącej poprawie lokalnego bezpieczeństwa energetycznego
  • poprawę lokalnego środowiska naturalnego (poprzez stosowanie w nim energii odnawialnej)
  • zwiększenie konkurencyjności i efektywności ekonomicznej lokalnej gospodarki
  • zmiany w infrastrukturze obszarów wiejskich
  • pobudzenie energetyki prosumenckiej

Pozwoli to m.in. na rozwój innowacyjności i budowę kapitału społecznego.

Założeniem energetyki prosumenckiej jest, by każde gospodarstwo domowe miało zainstalowany generator prądu o małej mocy, dzięki któremu byłoby niezależnym wytwórcą energii.

Adresaci klastrów energii

Uczestników klastra energii może być wielu – właściwie są to wszystkie osoby i podmioty, których działania lub potrzeby powiązane są z energią elektryczną bądź cieplną. Wśród nich znajdują się m.in.

  • mieszkańcy
  • przedsiębiorcy
  • samorządy
  • organizacje pozarządowe
  • przedstawiciele świata nauki

Koordynacja klastrów energii

Istotną rolę w klastrze odgrywa koordynator klastra energii, którym jest – powołana w tym celu – spółdzielnia, stowarzyszenie, fundacja lub inny, wskazany w porozumieniu w tym zakresie, dowolny członek klastra energii.

Wśród głównych zadań koordynatora klastra energii można wymienić:

  •  organizację klastra pod kątem formalnym i prawnym
  •  opracowanie bilansów energetycznych (przez pomiary i inwentaryzacje)
  •  opracowanie strategii i planów działania
  •  rozliczenia wewnętrzne
  •  pozyskiwanie środków i rozliczanie dotacji z UE
  •  organizację przetargów inwestycyjnych, nadzór nad projektami
  •  publikację danych i wyników pracy klastra energetycznego
  •  działalność szkoleniowo-dydaktyczną
  •  wdrażanie nowoczesnych technologii i innowacji w KE

Podział klastrów energii

Jednym ze sposobów klasyfikacji klastrów energii jest podział w oparciu o model działania klastra, polegający na sposobie dostarczania energii lub jej nośników do odbiorców oraz sposobie wyprowadzania jej nadmiaru poza klaster. Wyróżniamy w tym zakresie następujące klastry:

Klaster oparty na współpracy z operatorami istniejących systemów dystrybucyjnych – model ten oparty jest całkowicie na współpracy z podmiotem zewnętrznym, przy odpowiednim uregulowaniu relacji pomiędzy operatorami systemów dystrybucji a klastrem.

Jest on najłatwiejszy do wdrożenia pod kątem organizacyjnym oraz nie wymaga zwykle dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Model ten znajdzie zastosowanie dla klastrów o dużej liczbie rozproszonych wytwórców oraz odbiorców (np. w przypadku wsi).

Klaster oparty o własną infrastrukturę dystrybucyjną – działalność z wykorzystaniem własnej infrastruktury dystrybucyjnej posiada duży potencjał, ponieważ pozwala ona na testowanie nowych rozwiązań technicznych w zakresie inteligentnych sieci czy też zarządzania popytem na energię.

Klaster tego typu nie będzie przede wszystkim ograniczony stanem technicznym ani dostępnością danej infrastruktury na jego obszarze działania. To z kolei pozytywnie przekłada się na możliwość nowych inwestycji w skali lokalnej poprzez chociażby rozwój własnej sieci ciepłowniczej. Ten model klastra najlepiej sprawdza się w przypadku niewielkiej liczby dużych i skupionych odbiorców.

Klaster wykorzystujący częściowo własną infrastrukturę dystrybucyjną, a częściowo działający w oparciu o umowę o świadczenie usług dystrybucyjnych z podmiotem zewnętrznym – w tym modelu mogą występować sytuacje, w których:

  • klaster będzie dostarczał energię elektryczną za pośrednictwem działającego na danym terenie operatora sieci dystrybucyjnej, jednocześnie dostarczając energię cieplną za pomocą własnej sieci ciepłowniczej
  • część odbiorców będzie zasilana z własnej sieci, a część z sieci należącej do lokalnej spółki dystrybucyjnej

Liczba klastrów energii w Polsce

Ministerstwo Energii przeprowadziło dotychczas dwa konkursy na certyfikację pilotażowych klastrów energii. W pierwszym naborze zgłoszono 115 projektów, a ostatecznie Certyfikat Pilotażowego Klastra Energii uzyskały 33 klastry; w drugim naborze odpowiednio 84 i 33.

Te liczby świadczą o sporym zainteresowaniu tego rodzaju działalnością i równocześnie konieczności dalszego udoskonalania rozwijanych inicjatyw [2].

Klastry energii wpisują się w założenia polityki niskoemisyjnej Unii Europejskiej i można zakładać, że ich rozwój będzie wspierany finansowo np. w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.

W Polsce mamy już przykłady doskonale zorganizowanych klastrów, jednak szersze praktyczne ich funkcjonowanie wymaga wprowadzenia dalszych uregulowań prawnych w celu zabezpieczenia interesu prawnego podmiotów klastrowych, jak i podmiotów wspierających, w tym m.in. instytucji finansowych.

DEFINICJE

Energetyka prosumencka – odmiana energetyki, w której energia wytwarzana jest także przez jej odbiorców. Założeniem energetyki prosumenckiej jest, by każde gospodarstwo domowe miało zainstalowany generator prądu o małej mocy, dzięki któremu byłoby niezależnym wytwórcą energii. Przy niskim poborze, nadwyżki byłyby oddawane do sieci, a w przypadku większego zapotrzebowania, odbiorca otrzymywałby tę energię, którą zgromadzili inni odbiorcy.

Sieć ciepłownicza – zbiór urządzeń technicznych, które służą do transportu energii cieplnej od źródła ciepła do odbiorców, za pomocą transportu rurociągowego.

Energetyka rozproszona – wytwarzanie energii przez obiekty lub jednostki wytwórcze, podłączone bezpośrednio do sieci rozdzielczej lub też znajdujące się w sieci odbiorcy oraz produkujące energię elektryczną głównie z odnawialnych źródeł energii albo ze źródeł niekonwencjonalnych, zlokalizowanych bardzo blisko odbiorców.

Rozwój energetyki rozproszonej to silny, ogólnoświatowy trend. Można zauważyć, że powstaje dużo instalacji produkujących energię, które są mniejsze niż budowane dotychczas elektrownie. Pozwala to na uniknięcie strat w przesyle (które często pojawiają się w sytuacji, gdy prąd transportuje się do odbiorców na odległości kilkuset kilometrów – wówczas straty sięgają nawet 15% w godzinach szczytu). W związku z tym budowa nowych bloków elektrowni węglowych lub też elektrowni atomowej w Polsce nie wydaje się dobrym rozwiązaniem[3].

[1] Ustawa z dnia 20.02.2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2015 r., poz. 478).Data dostępu: 26.02.2019 r.

[2] https://www.gov.pl/web/energia/ii-konkurs-dla-klastrow-energii, Data dostępu: 26.02.2019 r.

[3] http://www.egospodarka.pl/145797,Energetyka-rozproszona,1,20,2.html, Data dostępu: 26.02.2019 r.