Plastik

978
Plastik

W roku 1907 Leo Baekeland wynalazł bakelit, czyli tworzywo sztuczne (plastik) charakteryzujące się lekkością, plastycznością, ale przede wszystkim wytrzymałe. Masowa i bardzo szybko rosnąca produkcja plastiku rozpoczęła się w latach 50. XX wieku.

Wyprodukowano wówczas ok. 2 miliony ton takiego tworzywa, a w całej historii szacuje się tę ilość już na 8,3 miliarda ton oraz prognozuje, że wzrośnie ona nawet czterokrotnie do roku 2050. Odpady plastikowe i inne produkty z tworzyw sztucznych stały się globalnym problemem i wymagają racjonalnej i przemyślanej gospodarki.

Przepisy o gospodarce opakowaniami i o tworzywach sztucznych

Z początkiem ubiegłego roku weszła w życie nowelizacja ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, która wdraża przepisy unijne. Jej celami są:

  • ograniczenie stosowania plastikowych toreb (zmniejszona utylizacja plastiku),
  • uszczelnienie krajowego systemu gospodarowania odpadami.

W myśl tej ustawy za jednorazowe torby w sklepach musimy płacić (minimum w tym zakresie określono na 20 groszy).

Z przeprowadzonych obserwacji wynika bowiem, że nie tylko użycie plastikowych toreb powinno być przez nas ograniczone. Podstawowa właściwość plastiku – wytrzymałość – jest równocześnie głównym zagrożeniem dla środowiska.

Większość plastiku nie ulega naturalnemu rozkładowi, a jedynie rozpadowi na mniejsze cząstki pod wpływem promieniowania UV. Możliwe są zatem w jego przypadku tylko trzy opcje:

  • ponowne przetworzenie,
  • przekształcenie pod wpływem temperatury,
  • zaleganie na składowiskach.

Powinniśmy przy tym pamiętać, że ponad 1/3 wyprodukowanego i używanego plastiku stanowią jednorazowe opakowania. Część producentów opakowań dodaje do nich ulepszacze, które redukują możliwość ich ponownego przetworzenia. Recykling plastiku jest często w takim przypadku niemożliwy.

Co się dzieje z plastikowymi śmieciami?

Każdego roku ok. 8 milionów ton plastikowych śmieci (jak plastikowe pojemniki i torby) ląduje w oceanach i szacuje się, że jeśli nie zaczniemy przeciwdziałać zanieczyszczeniu, do roku 2050 ilość plastiku w morzach i oceanach będzie większa niż ryb.

Z około 7 miliardów ton plastikowych śmieci, które zalegają na całym świecie:

  • tylko 9% jest przetwarzanych (czyli oddaje się je np. na skup plastiku lub segreguje),
  • 12% jest palonych,
  • aż 79% zalega na składowiskach i w innych miejscach.

W tym ostatnim przypadku przykładem jest tzw. wielka pacyficzna plama śmieci, która znajduje się na północnym Pacyfiku. Szacowana masa dryfującej plamy wynosi 3,5 miliony ton i około 1 miliona kilometrów kwadratowych powierzchni.

Składa się ona w 90% z tworzyw sztucznych, z czego większość to materiał, który nie ulega pełnemu rozkładowi, lecz rozpada się na pył. Większość plastikowej materii unoszącej się w oceanach jest rozłożona zatem do postaci pyłu tworzącego nie zwartą masę, lecz zawiesinę.

PlastikPlastik w wodzie

Z przeprowadzonych ostatnio badań wynika, że mikrocząsteczki plastiku znajdują się w wodzie kranowej na całym świecie. Średnio 83% pobranych próbek wody było zanieczyszczonych mikrocząsteczkami plastiku. Poziom ten wynosił aż 94% w USA i 72% w Europie. W każdych pobranych do badań 500 ml wody znajdowało się średnio od 1,9 do 4,8 mikrowłókien plastiku.

Wcześniejsze badania wykazały obecność małych cząstek plastików w wodach morskich i oceanicznych oraz w ciałach organizmów tam żyjących. Co trzecia ryba wyłowiona w Wielkiej Brytanii jest zanieczyszczona plastikiem, a zatem zjadamy plastik wraz z zanieczyszczonymi rybami i innymi owocami morza.

Z badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Kalifornijskim we współpracy z firmą odzieżową wynika, że każde pranie przez nas bluzy z materiału syntetycznego tj. wykonanego z tworzyw sztucznych, powoduje uwolnienie średnio 0,2% masy jego materiału (a więc około 1-1,5 g mikrowłókien plastiku) do wody (ścieków).

Domowe i miejskie systemy uzdatniania ścieków nie są przystosowane do filtrowania i zatrzymywania tak małych cząstek, co w efekcie powoduje przedostanie się średnio około 40% z nich do wód oceanów i innych akwenów.

Jak do tej pory tylko niektóre firmy produkujące odzież z tworzyw sztucznych zaczęły szukać rozwiązania tego ogromnego problemu – pojawiają się propozycje specjalnych filtrów do pralek albo worków na ubrania, które uniemożliwiają przedostanie się mikrowłókien na zewnątrz, ale jest to rozwiązanie stosunkowo nowe i niedostępne przez to dla wszystkich osób oraz mało rozpowszechnione.

Kolejnym źródłem plastiku w wodzie są niektóre kosmetyki zawierające w swoim składzie plastikowe, małe kuleczki, które nie rozpuszczają się w wodzie i są trudne do wyłapania przez oczyszczalnie ścieków. Gdy trafiają one do rzek, jezior czy morza, ryby myślą, że jest to ich pożywienie.

Plastik w powietrzu – jak do niego się przedostaje?

Okazuje się, że plastik, który ląduje w wodzie, może być nie tylko zmywany z powierzchni ziemi przez deszcz, ale pochodzić również z powietrza. W 2015 roku w Paryżu odkryto, że plastik fruwa w powietrzu. Oszacowano wówczas, że rocznie na miasto spada od 3 do 10 ton mikrocząsteczek plastiku.

Źródłem wydostawania się mikrowłókien plastiku do atmosfery są m.in. suszarki do ubrań. Dochodzi do tego poprzez systemy odprowadzania powietrza i wentylacje. Osobnym problemem są plastikowe torby, które ze względu na lekkość unoszą się w powietrzu i opadają do wód śródlądowych oraz morskich.

Na wybrzeżach Morza Północnego znajduje się martwe wieloryby z żołądkami pełnymi plastikowych toreb. Żółwie morskie często mylą cienkie przezroczyste torby plastikowe z meduzami i je jedzą. W każdym zakątku ziemi, od najbardziej zaludnionych wybrzeży po najdalsze zakamarki Arktyki, znajduje się takie odpady plastikowe.

Plastik w żywności

W związku z tym, że plastikiem zanieczyszczana jest woda, coraz częściej odkrywamy plastik w żywności. W Niemczech przebadano piwa butelkowe 24 marek – we wszystkich znaleziono mikrocząstki plastiku. Mikrowłókna plastiku znaleziono oprócz tego w miodzie i cukrze.

Jeżeli nic nie zrobimy, jeśli chodzi o odpady plastikowe, może się wkrótce okazać, że Ziemia stała się plastikową planetą. Miejmy to na uwadze przy codziennych czynnościach i zakupach i dbajmy przez to o recykling tworzyw sztucznych.

Słownik:

BAKELIT – tworzywo sztuczne oparte o żywicę fenolowo-formaldehydową, jedno z pierwszych produkowanych na masową skalę.

PROMIENIOWANIE UV – niewidzialna dla oka ludzkiego fala elektromagnetyczna o długości od 10 do 380 nanometrów, charakteryzująca się dużą energią i aktywnością.

MIKROWŁÓKNO – włókno o gęstości mniejszej od 1 deniera. Bardzo wytrzymałe w porównaniu z innymi włóknami posiadającymi podobną gęstość.